ยา ก่อนอาหาร พร้อมอาหาร หลังอาหาร ต่างกันอย่างไร

ยา ก่อนอาหาร พร้อมอาหาร หลังอาหาร ต่างกันอย่างไร
Volume: 
ฉบับที่ 45 เดือนกรกฎาคม 2565
Column: 
Rama RDU
Writer Name: 
ภญ.นันทพร เล็กพิทยา งานเภสัชกรรมคลินิก คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล

ยาก่อนอาหาร ควรรับประทานในช่วงที่ท้องว่าง ซึ่งก็คือก่อนรับประทานอาหารอย่างน้อย 30 นาที 
เหตุผลที่ต้องรับประทานยาก่อนอาหาร 

  • ยาอาจถูกทำลายและประสิทธิภาพลดลงในสภาวะกรดที่กระเพาะอาหารหลั่งออกมาหลังมื้ออาหาร เช่น ยา omeprazole 
  • อาหารอาจส่งผลให้ลดการดูดซึมของยาเข้าสู่ร่างกาย เช่น ยา norfloxacin levothyroxine ยาที่ออกฤทธิ์เพิ่มการเคลื่อนไหวของระบบทางเดินอาหาร ยาลดอาการคลื่นไส้ อาเจียน รวมทั้งยาที่ออกฤทธิ์เพิ่มการหลั่งอินซูลินจะใช้เวลาประมาณ 30 นาทีก่อนที่จะออกฤทธิ์ เช่น domperidone metoclopramide และยากลุ่ม Sulfonylureas

หากลืมรับประทานยา 

ให้รับประทานยาประมาณ 2 ชั่วโมงหลังรับประทานอาหาร แต่ยาที่ต้องรับประทานในมื้อถัดไปอยู่แล้ว ให้รับประทานยาก่อนอาหารมื้อถัดไปแทนได้เลย ต้องรับประทานยาซ้ำ และไม่ต้องเพิ่มขนาดยาเป็น 2 เท่าในมื้อต่อไป

ยาพร้อมอาหาร ให้รับประทานยาพร้อมอาหารคำแรก
เหตุผลที่ต้องรับประทานยาพร้อมอาหาร 

  • ยาบางชนิดมีคุณสมบัติหรือการออกฤทธิ์เฉพาะ ออกฤทธิ์ยับยั้งการสลายตัวของอาหารจำพวกแป้งไปเป็นน้ำตาลโมเลกุลเดี่ยวจึงต้องรับประทานเมื่อมีแป้งในทางเดินอาหาร เช่น ยา acarbose
  • ยามีคุณสมบัติระคายเคืองทางเดินอาหาร 

หากลืมรับประทานยา

ให้รับประทานพร้อมอาหารมื้อถัดไปโดยไม่ต้องเพิ่มขนาดยาเป็น 2 เท่า

ยาหลังอาหาร ควรรับประทานยาหลังอาหารทันทีและไม่ควรนานเกิน 15 นาทีหลังรับประทานอาหาร
เหตุผลที่ต้องรับประทานยาหลังอาหาร

  • ยามีคุณสมบัติ ระคายเคืองต่อระบบทางเดินอาหาร ทำให้คลื่นไส้ อาเจียน การรับประทานยาพร้อมหรือหลังรับประทานอาหารทันที จะช่วยลดอาการเหล่านี้ได้ ตัวอย่างยา เช่น metformin และ ยากลุ่ม NSAIDs
  • ยาบางชนิดต้องการกรดในกระเพาะอาหารช่วยในการดูดซึมยาเข้าสู่ร่างกาย ซึ่งกรดในกระเพาะอาหารจะหลั่งสูงสุดในระหว่างที่รับประทานอาหารเท่านั้น ตัวอย่างยา เช่น ketoconazole cefditoren และ pivoxil 

หากลืมรับประทานยา

  • สามารถรับประทานยาได้ทันทีที่นึกได้ไม่เกิน 15 นาที 
  • หากเกิน 15 นาทีแล้ว ควรรับประทานยาหลังอาหารในมื้อถัดไป โดยไม่ต้องเพิ่มขนาดยาหรือรับประทานอาหารมื้อย่อยก่อนรับประทานยา

 

Column File (PDF): 
เนื้อหาภายในฉบับที่ 45