สวัสดีค่ะ คุณผู้อ่าน @Rama ที่น่ารัก เคยไหมคะ… เวลาอ่านบทความสุขภาพหรือการเลี้ยงลูก แล้วเจอคำภาษาอังกฤษเต็มไปหมด ทั้ง IQ EQ EF ADHD จนแอบสงสัยว่า “ตกลงสมองเราต้องเก่งกี่แบบ ถึงจะเรียกว่าพัฒนาแล้ว ?” มาค่ะ ฉบับนี้ Vocab With Rama จะพามาทำความรู้จักกับศัพท์ภาษาอังกฤษชุดนี้กัน เพื่อเราจะได้ตามทันความรู้การแพทย์ด้านพัฒนาการและสมองที่กำลังอินเทรนด์ในปัจจุบันกันค่ะ
ทุกคนทราบกันดี สมอง หรือ Brain (/breɪn/) คืออวัยวะที่ซับซ้อนที่สุดในร่างกายมนุษย์ ทำหน้าที่ควบคุมทุกอย่าง ตั้งแต่การคิด การเรียนรู้ อารมณ์ ความจำ ไปจนถึงพฤติกรรมเล็ก ๆ ในชีวิตประจำวัน นักวิทยาศาสตร์ด้านสมองและพัฒนาการ พบว่า สมองไม่ได้พัฒนาแค่เรื่อง “ความฉลาดด้านวิชาการ” เท่านั้น แต่ยังมีมิติอื่น ๆ อีกมาก ซึ่งถูกอธิบายผ่านคำศัพท์ยอดฮิตเหล่านี้ค่ะ
IQ – Intelligence Quotient (/ɪnˈtelɪdʒəns kwəʊʃnt/) เรียกว่า IQ น่าจะเป็นคำที่หลายคนคุ้นเคยกันมากที่สุด ย่อมาจาก Intelligence Quotient หมายถึง ความสามารถด้านสติปัญญา เช่น การคิดเชิงตรรกะ Logical Thinking (/ˌlɒdʒɪkl ˈθɪŋkɪŋ/) การคำนวณ Calculation (/ˌkælkjuˈleɪʃn/) การใช้เหตุผล Rationalization (/ˌræʃnəlaɪˈzeɪʃn/) การแก้โจทย์ปัญหา Rationalization (/ˌræʃnəlaɪˈzeɪʃn/) เป็นต้น ในอดีต สังคมมักให้ความสำคัญกับ IQ มาก ใครสอบเก่ง เรียนดี มักถูกมองว่า “ฉลาด” แต่ปัจจุบัน นักพัฒนาการเด็กย้ำว่า IQ สูง ไม่เท่ากับประสบความสำเร็จในชีวิตเสมอไป เพราะโลกจริงไม่ได้มีแต่ข้อสอบค่ะ
EQ – Emotional Quotient (/ɪˈməʊʃənl kwəʊʃnt/) เป็นอีกคำที่มาแรงในช่วง 20 ปีให้หลังมานี้ โดย EQ หรือ Emotional Quotient คือ ความสามารถในการรับรู้ ควบคุม และจัดการอารมณ์ ทั้งของตนเองและผู้อื่น เช่น รู้เท่าทันอารมณ์โกรธ Anger (/ˈæŋɡə(r)/) เศร้า Sorrow (/ˈsɒrəʊ/) ดีใจ Happiness (/ˈhæpinəs/) การควบคุมอารมณ์ในสถานการณ์กดดัน Pressure (/ˈpreʃə(r)/) เห็นอกเห็นใจผู้อื่น Empathy (/ˈempəθi/)
คนที่มี EQ ดี มักทำงานร่วมกับคนอื่นได้ดี มีความสัมพันธ์ราบรื่น และรับมือกับความเครียดได้เก่ง ในนิตยสารสุขภาพหลายฉบับถึงกับบอกว่า “EQ คือเกราะป้องกันใจในโลกที่วุ่นวาย” เลยทีเดียวค่ะ
EF – Executive Function (/ɪɡˈzekjətɪv ˈfʌŋkʃn/) เป็นคำใหม่ที่กำลังมาแรงมากในวงการพัฒนาการเด็กและสุขภาพสมอง EF เปรียบเสมือน ผู้จัดการสมอง (Brain Manager) ทำหน้าที่วางแผน ควบคุม และกำกับพฤติกรรม โดยตัวอย่างทักษะที่สะท้อน EF ได้แก่ การยับยั้งชั่งใจ Self-control (/ˌself kənˈtrəʊl/) การวางแผน Planning (/ˈplænɪŋ/) ความจำเพื่อใช้งาน Working memory (/ˈwɜːkɪŋ ˈmeməri/) การยืดหยุ่นความคิด Cognitive flexibility (/ˈkɒɡnətɪv ˌfleksəˈbɪləti/)
เด็กที่ EF ดี จะรอเป็น คิดก่อนทำ และปรับตัวเก่ง ขณะที่ ผู้ใหญ่ที่ EF แข็งแรง มักบริหารชีวิตและงานได้อย่างมีระบบ ข่าวดีคือ EF สามารถฝึกกันได้ตลอดชีวิต ตั้งแต่วัยเด็กจนถึงวัยผู้ใหญ่ ผ่านการเล่น การออกกำลังกาย การนอนหลับ และการใช้ชีวิตอย่างมีสติ
ADHD – Attention Deficit Hyperactivity Disorder (/əˌtenʃn ˈdefɪsɪt ˌhaɪpərækˈtɪvəti dɪsɔːdə(r)/) เป็นภาวะที่เกี่ยวข้องกับพัฒนาการของสมอง ทำให้มีลักษณะ เช่น สมาธิสั้น Attention Deficit Disorder (/əˌtenʃn ˈdefɪsɪt dɪsɔːdə(r)/) วอกแวกง่าย อยู่ไม่นิ่ง หุนหันพลันแล่น
หลายคนยังเข้าใจผิดว่า ADHD คือ “เด็กซน” หรือ “เลี้ยงไม่ดี” แต่ในความเป็นจริง ADHD คือความแตกต่างของการทำงานของสมอง ที่น่าสนใจคือ เด็กและผู้ใหญ่ที่มี ADHD จำนวนไม่น้อยที่มีความคิดสร้างสรรค์สูง มีความคิดนอกกรอบมีพลังงานและไอเดียล้นเหลือ หากได้รับความเข้าใจและการสนับสนุนที่เหมาะสม พวกเขาสามารถเติบโตและประสบความสำเร็จได้ไม่แพ้ใครเลยล่ะค่ะ
สมองและพัฒนาการ : เรื่องที่ดูแลได้ทั้งชีวิต
สมองไม่ได้หยุดพัฒนาแค่ในวัยเด็ก งานวิจัยด้านสุขภาพยืนยันว่า สมองสามารถเรียนรู้และปรับตัวได้ตลอดชีวิต และการดูแลสมองของเราก็ทำได้ง่ายกว่าที่คิด แถมยังเป็นเรื่องทั่วไปที่ทุกคนทำได้ เช่น นอนหลับให้เพียงพอ ออกกำลังกายสม่ำเสมอ กินอาหารที่ดีต่อสมอง ฝึกสติ อ่านหนังสือ เล่นเกมฝึกสมอง ตลอดจนสร้างความสัมพันธ์ที่ดีระหว่างกัน
การทำความเข้าใจคำศัพท์อย่าง IQ, EQ, EF และ ADHD จะทำให้เข้าใจมนุษย์มากขึ้น ทั้งตัวเองและคนรอบข้าง และอาจมอง “ความแตกต่าง” ของผู้คนด้วยหัวใจที่อ่อนโยนกว่าเดิมได้ค่ะ ♥ พบกันฉบับหน้านะคะ
อ้างอิง
• American Psychiatric Association. (2022). Attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD).
https://www.psychiatry.org/patients-families/adhd
• Diamond, A. (2013). Executive functions. Annual Review of Psychology, 64, 135–168.
https://doi.org/10.1146/annurev-psych-113011-143750
• Goleman, D. (1995). Emotional intelligence: Why it can matter more than IQ. Bantam Books.
• Mayo Clinic. (2023). ADHD in children.
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/adhd/symptoms-causes
• National Institute of Mental Health. (2024). Attention-deficit/hyperactivity disorder.
https://www.nimh.nih.gov/health/topics/attention-deficit-hyperactivity-…
• Verywell Health. (2023). Executive dysfunction and ADHD.
https://www.verywellhealth.com/executive-function-and-adhd-5210236
• World Health Organization. (2023). Brain health.
https://www.who.int/health-topics/brain-health
