ดื่มน้ำมากๆ รักษาความสะอาดช่องปาก ป้องกัน "นิ่วน้ำลาย"

นิ่วน้ำลาย คือภาวะที่เกิดจากการก่อตัวของก้อนหินปูนเล็ก ๆ ภายในต่อมน้ำลายหรือท่อน้ำลาย โดยทั่วไปน้ำลายเป็นของเหลวใสที่ร่างกายสร้างขึ้นวันละประมาณ 1–1.5 ลิตร จากต่อมน้ำลายหลัก 3 คู่ ได้แก่ ต่อมน้ำลายใต้หู ต่อมน้ำลายใต้ขากรรไกร และต่อมน้ำลายใต้ลิ้น รวมถึงต่อมขนาดเล็กที่กระจายอยู่ตามเยื่อบุช่องปากและคอหอย แต่เมื่อเกิดความผิดปกติ ก้อนนิ่วอาจไปอุดกั้นการไหลของน้ำลาย ทำให้เกิดอาการปวด บวม หรือไม่สบายภายในช่องปากและลำคอได้

น้ำลายมีหน้าที่หลัก 2 ประการ คือ

ย่อยอาหารและปกป้องอันตรายที่อาจเกิดภายในปาก ในน้ำลายมีเอนไซม์แอลฟาอะไมเลส ช่วยย่อยอาหารคาร์โบไฮเดรต มีไบคาร์บอเนตอิออน (HCO3-) ทำหน้าที่สะเทินสภาพกรดจากอาหารและแบคทีเรีย จึงช่วยป้องกันฟันผุ

ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิดนิ่วน้ำลาย ได้แก่

ภาวะขาดน้ำ การใช้ยาบางชนิด (ในกลุ่มยาต้านฮีสตามีน ยาลดความดันโลหิต ยาทางจิตเวช และยาควมคุมการทำงานของกระเพาะปัสสาวะ) ตลอดจนการกระทบกระแทกหรือการบาดเจ็บของต่อมน้ำลายก็มีผลเพิ่มความเสี่ยงในการเกิดนิ่วน้ำลายด้วย

เมื่อมีนิ่วในต่อมน้ำลายหรือท่อน้ำลาย หรือทั้งคู่ จะเกิดท่อน้ำลายอุดตัน ทำให้น้ำลายไหลเปิดสู่ช่องปากไม่ได้ ซึ่งพบนิ่วของต่อมน้ำลายใต้ขากรรไกรมากที่สุดในจำนวนต่อมน้ำลายหลักทั้งสามคู่นี้

ผู้ป่วยมักจะมาปรึกษาแพทย์ด้วยอาการของท่อน้ำลายอุดตัน คือ

มีอาการบวมใต้คาง เป็นๆ หายๆ โดยเฉพาะเวลาที่จะกินอาหาร เนื่องจากน้ำลายที่ถูกสร้างไม่สามารถไหลออกมาได้ อาจมีอาการปวดร่วมด้วยเมื่อมีการคั่งของน้ำลายมากๆ รวมทั้งอาจมีภาวะแทรกซ้อนเมื่อมีการติดเชื้อ ซึ่งทำให้เกิดการอักเสบผนังท่อน้ำลาย และกลายเป็นฝีได

นิ่วในทางเดินน้ำลาย สามารถป้องกันไม่ให้เกิดได้

โดยการดื่มน้ำมากๆ รักษาความสะอาดในช่องปากและฟัน กรณีมีปัญหา ควรรีบปรึกษาแพทย์เฉพาะทางด้านหู คอ จมูก อย่าปล่อยไว้

ข้อมูลจาก
รศ. ดร.สุจิตรา ทองประดิษฐ์โชติ
ภาควิชาสรีรวิทยา
คณะเภสัชศาสตร์
มหาวิทยาลัยมหิดล