ความชุกของโรคเบาหวานชนิดที่ 2 (Type 2 Diabetes; T2D) ได้เพิ่มขึ้นจนอยู่ในระดับการระบาดทั่วโลก ส่งผลให้ความเสี่ยงต่อการเกิดโรคหัวใจและหลอดเลือด รวมถึงการเสียชีวิตก่อนวัยอันควรเพิ่มสูงขึ้น การป้องกันและการจัดการโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ที่เหมาะสม จึงกลายเป็นความท้าทายสำคัญด้านสาธารณสุขในระดับโลก(1)
สรุปข้อมูลสำคัญ
- กลุ่มยา : ยาลดระดับน้ำตาลในเลือดกลุ่ม Biguanides
- ข้อบ่งใช้ทั่วไป : รักษาโรคเบาหวานชนิดที่ 2, ภาวะดื้ออินซูลิน
- รูปแบบยา : ยาเม็ดชนิดรับประทาน
- ข้อควรระวังหลัก : ผู้ป่วยโรคไตขั้นรุนแรง, ภาวะเลือดเป็นกรดจากแลคติก, ผู้ที่ดื่มแอลกอฮอล์หนัก
- เอกสารที่ควรอ่าน : ใบกำกับยา, แนวทางการรักษาโรคเบาหวาน
ยา Metformin (เมทฟอร์มิน) คืออะไร
ยา Metformin (เมทฟอร์มิน) เป็นยารับประทานลำดับแรกตามแนวทางเวชปฏิบัติของประเทศไทย(1,2) ที่ถูกสั่งใช้มากที่สุดในการรักษาภาวะน้ำตาลในเลือดสูงในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 และได้รับการแนะนำให้ใช้ร่วมกับการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการดำเนินชีวิต ได้แก่ การควบคุมอาหาร การควบคุมน้ำหนัก และการออกกำลังกาย
Metformin (เมทฟอร์มิน) ทำงานอย่างไร
โดยปกติร่างกายของเราจะมีฮอร์โมนที่ชื่อว่า “อินซูลิน” ซึ่งเป็นฮอร์โมนที่ช่วยพาน้ำตาลจากเลือดเข้าไปใช้ในเซลล์ เพื่อให้ร่างกายมีพลังงานและควบคุมระดับน้ำตาลให้อยู่ในระดับปกติ ยา Metformin ช่วยลดระดับน้ำตาลในเลือด โดยไปลดการสร้างน้ำตาลจากตับ ช่วยให้ร่างกายนำน้ำตาลไปใช้ได้ดีขึ้น ทำให้เซลล์ต่าง ๆ ตอบสนองต่ออินซูลินได้ดีขึ้น และช่วยลดภาวะดื้อต่ออินซูลิน(3)
ข้อดีของยา Metformin มีอะไรบ้าง
- มีประสิทธิภาพในการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดโดยสามารถลดค่า HbA1c ได้เฉลี่ยประมาณ 1–2% ซึ่งถือว่าอยู่ในระดับที่ดีเมื่อเทียบกับยาลดน้ำตาลชนิดรับประทานอื่น ๆ
- มีความเสี่ยงต่อภาวะน้ำตาลตกที่น้อย เนื่องจากไม่ได้กระตุ้นการหลั่งอินซูลินโดยตรง
- ไม่เพิ่มน้ำหนัก และอาจช่วยลดได้เล็กน้อย
- มีประโยชน์ในด้านอื่น ๆ และให้ผลดีต่อโรคหลายชนิด เช่น โรคหัวใจและหลอดเลือด เป็นต้น
- เข้าถึงได้ง่าย ราคาถูก
ผลข้างเคียงสำคัญของยา Metformin
- ผลข้างเคียงทางระบบทางเดินอาหาร ได้แก่ ท้องเสีย คลื่นไส้ ผายลมบ่อย แน่นท้องหรืออาหารไม่ย่อย อาเจียน และปวดท้อง
- การใช้ยาเป็นระยะเวลานานอาจทำให้เกิดภาวะขาดวิตามินบี 12 อาจต้องมีการเสริมวิตามิน
- ทำให้เกิดภาวะกรดแลคติกในเลือดสูงซึ่งเป็นภาวะรุนแรงและอันตรายถึงชีวิต โดยหากพบอาการเหล่านี้ เช่น อ่อนเพลียมาก ปวดท้อง คลื่นไส้ อาเจียน หายใจเร็ว หายใจหอบลึก ความดันโลหิตต่ำ และอาจมีอาการซึมหรือสติสัมปชัญญะเปลี่ยนแปลง เป็นต้น ให้รีบมาพบแพทย์ที่โรงพยาบาล
คำแนะนำในการใช้ยา Metformin
- ควรรับประทานยาพร้อมอาหารเพื่อลดอาการข้างเคียงทางระบบทางเดินอาหาร
- ยาเม็ดชนิดออกฤทธิ์นานควรกลืนทั้งเม็ด ห้ามบด หัก หรือเคี้ยว
- รับประทานยาตามแพทย์สั่งอย่างเคร่งครัด ไม่ปรับลด/เพิ่มขนาดยา
Metformin (เมทฟอร์มิน) เป็นตัวอย่างของ “ยาเก่าที่ยังเก๋า” อย่างแท้จริง ด้วยกลไกการออกฤทธิ์ที่ตรงจุด ประสิทธิภาพในการควบคุมระดับน้ำตาล และความปลอดภัยที่ได้รับการยอมรับในระดับสากล ยานี้จึงยังคงเป็นรากฐานสำคัญในการรักษาโรคเบาหวานชนิดที่ 2
แม้จะเป็นยาที่ใช้กันอย่างแพร่หลาย แต่การใช้ Metformin อย่างถูกต้องภายใต้การดูแลของแพทย์ยังคงเป็นสิ่งจำเป็น เพื่อให้ได้ประโยชน์สูงสุดและลดความเสี่ยงจากผลข้างเคียง เมื่อใช้ร่วมกับการดูแลสุขภาพด้านอื่น ๆ อย่างเหมาะสม Metformin ยังคงเป็น “ยาคู่ใจผู้ป่วยเบาหวาน” ที่ไว้ใจได้เสมอ
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับยา Metformin
Q: Metformin ต้องกินตลอดชีวิตหรือไม่ ?
A: ขึ้นอยู่กับการประเมินของแพทย์และการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดของผู้ป่วยแต่ละราย
Q: Metformin ทำให้น้ำตาลต่ำไหม ?
A: โดยทั่วไปมีความเสี่ยงต่ำ หากใช้เดี่ยวและรับประทานตามคำแนะนำ
Q: ลืมกินยา Metformin ควรทำอย่างไร ?
A: หากนึกได้ใกล้เวลามื้อถัดไป ให้ข้ามมื้อที่ลืมนั้นไป ไม่ควรกินยาเพิ่มขนาดเป็นสองเท่า
Q: Metformin ใช้ร่วมกับยาเบาหวานชนิดอื่นได้ไหม ?
A: สามารถใช้ร่วมกับยาเบาหวานชนิดอื่นได้ แต่ต้องอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์เสมอ
ข้อมูลจาก
ภญ.นันทพร เล็กพิทยา และ ภญ.เบญญาภา เพชรปวรรักษ์
งานเภสัชกรรมคลินิก ฝ่ายเภสัชกรรม
คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล
ติดตาม Rama Channel เพื่อรับข้อมูลด้านสุขภาพเพิ่มเติมได้ที่
Website Ramathibodi: https://www.rama.mahidol.ac.th/
Youtube: RAMA Channel
Facebook: รามาแชนแนล Rama Channel
LINE: Ramathibodi
Tiktok: ramachanneltv รามาแชนแนล ช่องของคนรักสุขภาพ
เอกสารอ้างอิง
- Viollet B, Guigas B, Sanz Garcia N, Leclerc J, Foretz M, Andreelli F. Cellular and molecular mechanisms of metformin: an overview. Clin Sci (Lond). 2012 Mar;122(6):253-70.
- ราชวิทยาลัยอายุรแพทย์แห่งประเทศไทยในพระบรมราชูปถัมภ์, สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทยในพระบรมราชูปถัมภ์สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี, สมาคมต่อมไร้ท่อแห่งประเทศไทย, กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข, สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ. แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน 2566 (Clinical Practice Guideline for Diabetes 2023) [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: บริษัท ศรีเมืองการพิมพ์ จำกัด; 2566 [อ้างถึง 2026 ม.ค. 23]. Available from: https://www.dmthai.org/new/index.php/sara-khwam-ru/sahrab-bukhkhl-thawpi/diabetes-book/naewthang-wech-ptibati-sahrab-rokh-bea-hwan-2566
- Yang X, Xu Z, Zhang C, Cai Z, Zhang J. Metformin, beyond an insulin sensitizer, targeting heart and pancreatic β cells. Biochim Biophys Acta Mol Basis Dis. 2017 Aug;1863(8):1984-1990.
- Lv Z, Guo Y. Metformin and Its Benefits for Various Diseases. Front Endocrinol (Lausanne). 2020 Apr 16;11:191.
- Uptodate. Drug information [Internet]. 2026 [cited 2026 Jan 23]. Available from: https://www.uptodate.com
