ลักษณะเฉพาะของ โรคแพนิก

โรคแพนิก (Panic Disorder) เป็นโรควิตกกังวลชนิดหนึ่งที่ทำให้เกิดอาการตื่นตระหนกเฉียบพลัน เช่น ใจสั่น หายใจไม่อิ่ม เวียนหัว หรือกลัวตายโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน โรคนี้สามารถรักษาได้ด้วยการบำบัดทางจิต การใช้ยา หรือการปรับพฤติกรรม ควรได้รับการวินิจฉัยและคำแนะนำจากแพทย์หรือนักจิตวิทยา

โรคแพนิก คืออะไร

โรคแพนิก คือ ความผิดปกติทางอารมณ์ประเภทหนึ่งที่อยู่ในกลุ่มโรควิตกกังวล (Anxiety Disorders) ผู้ป่วยจะมีอาการตื่นตระหนกเฉียบพลันโดยไม่มีสิ่งกระตุ้นที่ชัดเจน ร่างกายตอบสนองเสมือนกำลังเผชิญอันตราย เช่น หัวใจเต้นแรง หายใจถี่ หรือรู้สึกเหมือนกำลังจะตาย อาการดังกล่าวอาจเกิดซ้ำและสร้างความกลัวในการใช้ชีวิตประจำวัน

ลักษณะเฉพาะอาการ

อาการแสดงออกของโรคแพนิกมักเกิดขึ้นอย่างรวดเร็วในเวลาไม่กี่นาที และอาจรุนแรงจนผู้ป่วยต้องการความช่วยเหลือทันที ร่างกายจะหลั่งฮอร์โมนความเครียด เช่น อะดรีนาลีน ทำให้มีอาการใจสั่น หายใจไม่อิ่ม และเจ็บหน้าอก อาการเหล่านี้แม้ไม่อันตรายต่อร่างกาย แต่ส่งผลต่อจิตใจอย่างมาก

ความแตกต่างจากความเครียดหรือวิตกกังวลทั่วไป

ความเครียดและความกังวลมักสัมพันธ์กับเหตุการณ์เฉพาะ แต่โรคแพนิกเกิดขึ้นโดยไม่คาดคิด และมีความรุนแรงกว่ามาก นอกจากนี้ ผู้ที่มีโรคแพนิกมักกลัวการเกิดอาการซ้ำจนหลีกเลี่ยงการใช้ชีวิตตามปกติ ซึ่งต่างจากความเครียดทั่วไปที่มักหายไปเมื่อปัญหาถูกแก้ไข

อาการของโรคแพนิก เป็นอย่างไร

อาการของโรคแพนิก มักเกิดขึ้นแบบเฉียบพลันโดยไม่ทันตั้งตัว และสามารถทำให้ผู้ป่วยรู้สึกเหมือนกำลังเผชิญภาวะอันตรายร้ายแรง เช่น หัวใจจะหยุดเต้นหรือขาดอากาศหายใจ ทั้งที่จริง ๆ ร่างกายไม่ได้มีความผิดปกติร้ายแรง อาการเหล่านี้มักเกิดขึ้นอย่างรวดเร็วในช่วงไม่กี่นาทีแรก และสามารถคงอยู่นานถึง 10–30 นาที ก่อนจะค่อย ๆ ทุเลาลง แต่ความรู้สึกกลัวอาจติดอยู่กับผู้ป่วยนานหลายชั่วโมง

อาการที่พบบ่อย ได้แก่

• ใจสั่นหรือหัวใจเต้นเร็วผิดปกติ จนรู้สึกเหมือนหัวใจจะวาย
• หายใจไม่ออกหรือหายใจติดขัด บางรายอาจรู้สึกแน่นหน้าอก
• เวียนหัว หน้ามืด หรือรู้สึกเหมือนจะเป็นลม
• เหงื่อออกมาก มือเท้าเย็นหรือมีอาการสั่น
• ความกลัวรุนแรง เช่น กลัวว่าจะตายหรือเสียการควบคุมตัวเอง

สาเหตุและปัจจัยเสี่ยงของโรคแพนิก มีอะไรบ้าง

1. ปัจจัยทางชีวภาพและสมอง การทำงานผิดปกติของสารสื่อประสาท เช่น ซีโรโทนิน (Serotonin) และนอร์อิพิเนฟริน (Norepinephrine) ส่งผลต่อการควบคุมอารมณ์และความเครียด นอกจากนี้ สมองบางส่วน เช่น อะมิกดะลา (Amygdala) ซึ่งทำหน้าที่ตอบสนองต่อความกลัว อาจมีการทำงานที่ไวเกินไป จึงกระตุ้นอาการแพนิกได้ง่าย
2. พันธุกรรม หากมีคนในครอบครัวเป็นโรควิตกกังวลหรือโรคแพนิก ความเสี่ยงในการเกิดโรคนี้ก็จะสูงขึ้น แสดงถึงบทบาทของพันธุกรรมที่มีผลต่อโอกาสการเกิดโรค
3. ปัจจัยทางจิตใจและประสบการณ์ชีวิต ผู้ที่เคยผ่านเหตุการณ์รุนแรง เช่น การสูญเสียบุคคลอันเป็นที่รัก อุบัติเหตุ หรือประสบการณ์สะเทือนใจ อาจมีแนวโน้มเกิดโรคแพนิกได้มากขึ้น นอกจากนี้ บุคลิกที่วิตกกังวลง่ายหรือมีความกดดันสูงก็เป็นอีกหนึ่งปัจจัยเสี่ยง
4. พฤติกรรมและสิ่งกระตุ้นภายนอก สารกระตุ้น เช่น กาเฟอีน เครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์ นิโคติน และยาบางชนิด สามารถเพิ่มโอกาสกระตุ้นอาการแพนิก รวมถึงพฤติกรรมการนอนหลับไม่เพียงพอหรือการใช้ชีวิตที่มีความเครียดต่อเนื่อง
5. ปัจจัยด้านสุขภาพร่างกาย โรคบางชนิด เช่น ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ ต่อมไทรอยด์ทำงานเกิน หรือโรคทางเดินหายใจเรื้อรัง อาจทำให้มีอาการใกล้เคียงแพนิก และบางครั้งเป็นตัวกระตุ้นให้เกิดอาการแพนิกจริง ๆ

การวินิจฉัยโรคแพนิก

การวินิจฉัยโรคแพนิก จำเป็นต้องอาศัยการตรวจสอบอย่างละเอียดจากแพทย์ เนื่องจากอาการของโรคนี้มีความคล้ายคลึงกับโรคทางกายหลายชนิด โดยเฉพาะโรคหัวใจหรือโรคทางเดินหายใจ ผู้ป่วยจำนวนไม่น้อยเข้าใจผิดคิดว่าตนเองกำลังหัวใจวายหรือมีโรคร้ายแรง จึงมักไปโรงพยาบาลฉุกเฉินซ้ำ ๆ แต่ผลตรวจร่างกายกลับไม่พบความผิดปกติ

ขั้นตอนการวินิจฉัยที่สำคัญ ได้แก่

1. การซักประวัติอาการอย่างละเอียด แพทย์จะสอบถามถึงลักษณะอาการ ระยะเวลา ความถี่ และสถานการณ์ที่อาการเกิดขึ้น รวมถึงประวัติการเจ็บป่วยในครอบครัว เพื่อหาความเชื่อมโยงกับโรคทางจิตใจหรือโรควิตกกังวลอื่น ๆ
2. การตรวจร่างกายและตรวจทางห้องปฏิบัติการ มักทำเพื่อแยกโรคทางกาย เช่น โรคหัวใจ โรคต่อมไทรอยด์ หรือปัญหาทางระบบประสาท เพื่อให้มั่นใจว่าอาการที่เกิดขึ้นไม่ได้มาจากโรคเหล่านั้น
3. การประเมินทางจิตเวช อาจใช้แบบสอบถามหรือเครื่องมือวัดทางจิตวิทยา เช่น Panic Disorder Severity Scale (PDSS) เพื่อประเมินความรุนแรงของอาการและผลกระทบต่อชีวิตประจำวัน

การรักษาโรคแพนิก

โรคแพนิกสามารถรักษาได้หลายวิธี โดยเป้าหมายหลักคือการบรรเทาอาการเฉียบพลัน ลดความถี่ของการเกิดอาการ และช่วยให้ผู้ป่วยกลับมาใช้ชีวิตได้อย่างปกติ การรักษามักเป็นการผสมผสานระหว่าง การใช้ยา และ การบำบัดทางจิตใจ รวมถึงการปรับพฤติกรรมการใช้ชีวิต

การรักษาด้วยยา

แพทย์อาจเลือกใช้ยาหลัก ๆ ได้แก่

• ยาต้านซึมเศร้า (SSRIs, SNRIs) เช่น Fluoxetine หรือ Sertraline มีประสิทธิภาพในการควบคุมสมดุลสารสื่อประสาทในสมอง ลดโอกาสเกิดอาการแพนิกซ้ำ
• ยาคลายกังวล (Benzodiazepines) เช่น Lorazepam หรือ Alprazolam ใช้ในระยะสั้นเพื่อบรรเทาอาการเฉียบพลัน แต่ต้องใช้ด้วยความระมัดระวังเพราะอาจทำให้เกิดการพึ่งพายาได้
• ยากลุ่มอื่น ๆ เช่น ยาต้านอาการซึมเศร้ารุ่นเก่า (Tricyclic antidepressants) หรือยาต้านชักบางชนิด ในกรณีที่ผู้ป่วยไม่ตอบสนองต่อการรักษาแบบทั่วไป

การใช้ยาทุกชนิดต้องอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์ และไม่ควรหยุดยาเองทันทีเพราะอาจทำให้อาการกลับมากำเริบ

การรักษาทางใจ

หนึ่งในวิธีที่ได้รับการยอมรับมากที่สุดคือ การบำบัดทางความคิดและพฤติกรรม (Cognitive Behavioral Therapy : CBT) ซึ่งช่วยให้ผู้ป่วยเรียนรู้การระบุและปรับเปลี่ยนความคิดที่กระตุ้นอาการแพนิก รวมถึงการเผชิญหน้ากับความกลัวอย่างเป็นระบบ นอกจากนี้ยังมีวิธีอื่น ๆ เช่น

• ฝึกหายใจลึกและผ่อนคลายกล้ามเนื้อ ช่วยควบคุมปฏิกิริยาทางกายเมื่อเกิดอาการ
• ทำสมาธิหรือการฝึกสติ ลดความกังวลและทำให้ผู้ป่วยอยู่กับปัจจุบันมากขึ้น
• ออกกำลังกายสม่ำเสมอ ช่วยปรับสมดุลสารเคมีในสมองและลดระดับความเครียด

การปรับพฤติกรรมการใช้ชีวิต

การนอนหลับให้เพียงพอ ลดกาเฟอีนและเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์ หลีกเลี่ยงสารเสพติด รวมถึงการจัดการความเครียดในชีวิตประจำวัน เป็นอีกส่วนสำคัญที่ช่วยให้การรักษาได้ผลยั่งยืน

ความปลอดภัยและข้อควรระวัง

แม้ว่าโรคแพนิกจะไม่เป็นอันตรายถึงชีวิต แต่ผลกระทบต่อจิตใจและคุณภาพชีวิตอาจรุนแรงได้ หากไม่ได้รับการรักษาอย่างเหมาะสม ดังนั้น ผู้ป่วยและครอบครัวควรตระหนักถึงข้อควรระวังและวิธีดูแลความปลอดภัยเพื่อช่วยให้การรักษาได้ผลดีและลดความเสี่ยงในการเกิดอาการซ้ำ

• ไม่ควรละเลยอาการ หลายคนอาจคิดว่าอาการแพนิกเป็นเพียงความเครียดชั่วคราว แต่จริง ๆ แล้วเป็นภาวะที่ควรได้รับการวินิจฉัยและดูแล หากปล่อยไว้ อาจนำไปสู่ภาวะซึมเศร้า วิตกกังวลรุนแรง หรือการแยกตัวออกจากสังคม
• การใช้ยาต้องอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์ การใช้ยาคลายกังวลหรือยาต้านซึมเศร้าโดยไม่ได้รับคำแนะนำ อาจทำให้เกิดผลข้างเคียง เช่น ง่วงนอน วิงเวียนศีรษะ หรือการพึ่งพายาได้ ห้ามหยุดยาเองทันที ควรปรับยาหรือหยุดยาตามคำแนะนำของแพทย์เท่านั้น
• หลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้นอาการ กาเฟอีน เครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์ บุหรี่ และสารเสพติด เป็นปัจจัยที่อาจกระตุ้นให้เกิดอาการแพนิก ควรลดหรือหลีกเลี่ยงเพื่อลดความเสี่ยงการกำเริบของอาการ
• สร้างสภาพแวดล้อมที่ปลอดภัยและสนับสนุน ครอบครัวและเพื่อนใกล้ชิดมีบทบาทสำคัญในการช่วยเหลือผู้ป่วย ควรให้กำลังใจ รับฟัง และหลีกเลี่ยงการตัดสินหรือกดดัน เพราะอาจทำให้อาการแย่ลง
• การดูแลสุขภาพกายและใจ ควรนอนหลับให้เพียงพอ ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ ฝึกการผ่อนคลาย เช่น การทำสมาธิหรือโยคะ สิ่งเหล่านี้ช่วยลดความเครียดและเพิ่มความแข็งแรงทางใจ

คำถามยอดนิยมเกี่ยวกับโรคแพนิก

• โรคแพนิกหายขาดได้ไหม ?
  สามารถควบคุมอาการได้ด้วยการรักษาอย่างต่อเนื่อง บางรายมีอาการดีขึ้นจนหายขาด แต่ขึ้นอยู่กับความรุนแรงและการดูแลรักษา

• ดื่มกาแฟหรือเครื่องดื่มชูกำลังจะกระตุ้นแพนิกหรือไม่ ?
  ใช่ กาเฟอีนเป็นสารกระตุ้นที่อาจทำให้หัวใจเต้นแรงและกระตุ้นอาการแพนิก ควรลดหรือหลีกเลี่ยง

• โรคนี้เกี่ยวข้องกับโรคซึมเศร้าหรือไม่ ?
  เกี่ยวข้องกันได้ ผู้ป่วยโรคแพนิกบางรายอาจมีโรคซึมเศร้าร่วมด้วย การวินิจฉัยและรักษาจึงควรทำโดยผู้เชี่ยวชาญ

• ควรทำอย่างไรเมื่อมีอาการแพนิกเฉียบพลัน ?
  พยายามนั่งนิ่ง ๆ หายใจช้าและลึก หากอาการไม่ดีขึ้นควรขอความช่วยเหลือหรือพบแพทย์

• สามารถป้องกันการเกิดแพนิกซ้ำได้อย่างไร ?
  การดูแลสุขภาพจิต เช่น ฝึกผ่อนคลาย ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ นอนหลับเพียงพอ และพบแพทย์ตามนัด จะช่วยลดโอกาสเกิดอาการซ้ำ

โรคแพนิก เป็นความผิดปกติทางจิตใจที่สามารถส่งผลต่อคุณภาพชีวิตได้อย่างมาก หากไม่ได้รับการรักษา ผู้ป่วยอาจใช้ชีวิตด้วยความกลัวและวิตกกังวลต่อเนื่อง แต่หากเข้ารับการรักษาอย่างเหมาะสม ทั้งด้วยยา การบำบัด และการดูแลตนเอง โรคแพนิกสามารถควบคุมได้และผู้ป่วยสามารถกลับมาใช้ชีวิตได้ตามปกติ หากกำลังสงสัยว่ากำลังเป็นแพนิกหรือ โรคซึมเศร้าสามารถทำแบบสอบถามเพื่อคัดกรองเบื่องต้นได้ที่นี่

ข้อมูลโดย

รศ. นพ.ศิริไชย หงษ์สงวนศรี
ภาควิชาจิตเวชศาสตร์
คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล

คลิกชมคลิป “ลัดคิวหมอ – #แพนิก เข้าใจและรับมือ ได้ที่นี่

ติดตาม Rama Channel เพื่อรับข้อมูลด้านสุขภาพเพิ่มเติมได้ที่ 

Website Ramathibodi: https://www.rama.mahidol.ac.th/
Youtube: RAMA Channel
Facebook: รามาแชนแนล Rama Channel
LINE: Ramathibodi
TikTok: ramachanneltv รามาแชนแนล ช่องของคนรักสุขภาพ