ตามัวตอนแก่ ไม่ใช่แค่ต้อกระจก! ระวัง “โรคจุดรับภาพเสื่อมในผู้สูงอายุ”

เมื่อผู้สูงอายุเริ่มมีอาการ “ตามัว มองไม่ชัด เห็นเส้นคดงอ” หลายคนมักคิดว่าเป็นเพียงต้อกระจก แต่ความจริงแล้วอาจกำลังเผชิญ “โรคจุดรับภาพเสื่อมในผู้สูงอายุ” (Age-related Macular Degeneration: AMD) ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญของการสูญเสียการมองเห็นในผู้สูงอายุ หากปล่อยไว้นานอาจทำให้การมองเห็นส่วนกลางเสียไปถาวร ส่งผลต่อการใช้ชีวิตประจำวันอย่างมาก ทั้งการอ่านหนังสือ ขับรถ หรือแม้แต่การมองหน้าคนใกล้ตัว บทความนี้จะพาไปเข้าใจโรคนี้แบบง่าย ๆ ตั้งแต่สาเหตุ อาการ วิธีรักษา ไปจนถึงคำถามที่ทุกคนอยากรู้

สรุปข้อมูลสำคัญ

ชื่อโรค : โรคจุดรับภาพเสื่อมในผู้สูงอายุ (Age-related Macular Degeneration: AMD)
ลักษณะอาการ : เห็นภาพเบลอ ตรงกลางมัว เส้นคดงอ สีเพี้ยน มองตัวหนังสือลอยหรือหายไป
สาเหตุหลัก : อายุ พันธุกรรม สูบบุหรี่ เบาหวาน ความดันสูง
กลุ่มเสี่ยง : ผู้สูงอายุ 50 ปีขึ้นไป คนที่สูบบุหรี่ คนในครอบครัวเคยเป็นโรคนี้
ภาวะแทรกซ้อน : การมองเห็นส่วนกลางเสียถาวร ตาบอดบางส่วน
การรักษาเบื้องต้น : ตรวจตาโดยจักษุแพทย์ ฉีดยา Anti-VEGF ควบคุมโรคร่วม
ควรพบแพทย์เมื่อ : เริ่มเห็นภาพบิดเบี้ยว ตัวหนังสือหาย เห็นจุดดำกลางภาพ หรือตามัวอย่างต่อเนื่อง

โรคจุดรับภาพเสื่อมคืออะไร ?

โรคจุดรับภาพเสื่อมในผู้สูงอายุ คือ ภาวะที่ “จุดรับภาพ” หรือมาคูลา ซึ่งเป็นบริเวณสำคัญในการมองเห็นรายละเอียด เกิดการเสื่อมสภาพเร็วกว่าปกติ ผู้ป่วยมักเป็นหลังอายุ 50 ปีขึ้นไป และอาการจะค่อยเป็นค่อยไป เช่น เห็นภาพเบี้ยว มองหน้าคนบิดเบี้ยว หรืออ่านหนังสือไม่ชัด แม้ว่าภาพรอบข้างยังปกติก็ตาม โรคนี้เกิดจากเส้นเลือดที่หล่อเลี้ยงจอรับภาพเสื่อม ทำให้เซลล์รับภาพค่อย ๆ ทำงานลดลง ความเสี่ยงเพิ่มขึ้นจากอายุ พันธุกรรม และพฤติกรรมอย่างการสูบบุหรี่ หากไม่รักษาอาจพัฒนาไปสู่ภาวะสายตาเลือนรางหรือถึงขั้นตาบอดได้ภายในไม่กี่ปี การตรวจจอประสาทตาอย่างละเอียดจึงเป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่งสำหรับผู้สูงอายุทุกคน

โรคจุดรับภาพเสื่อม มีกี่ระยะ ?

โรคนี้มี 2 ระยะหลัก ซึ่งความรุนแรงต่างกันอย่างชัดเจน ได้แก่ระยะแรกที่มี “ของเสียสะสม” และระยะที่สองซึ่งเป็นช่วงที่ “เส้นเลือดรั่ว” การทำความเข้าใจทั้งสองระยะช่วยให้ผู้ป่วยรู้จักสังเกตอาการตั้งแต่เนิ่น ๆ ระยะแรกมักไม่รู้สึกผิดปกติมาก แต่หากปล่อยให้ลุกลามจนเข้าสู่ระยะเส้นเลือดรั่ว จะทำให้การมองเห็นผิดรูปและเสื่อมลงอย่างรวดเร็ว การตรวจและติดตามอย่างสม่ำเสมอเป็นกุญแจสำคัญในการชะลอความเสื่อมและรักษาสายตาให้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้

ระยะแรก มีของเสียสะสม

ในระยะแรกนี้ จอรับภาพจะมี ของเสีย (Drusen) สะสมอยู่ใต้ชั้นของจอประสาทตา ซึ่งเกิดจากการทำงานของเซลล์ที่เสื่อมลงตามอายุ ร่างกายไม่สามารถกำจัดของเสียออกได้อย่างเต็มที่ ทำให้การมองเห็นค่อย ๆ ลดลง แต่ผู้ป่วยจำนวนมากไม่รู้ตัว เพราะการเสื่อมเกิดขึ้นช้าและไม่ได้มีอาการรุนแรงทันที จึงมักถูกมองข้าม หากไม่ตรวจพบตั้งแต่ระยะนี้ โรคจะลุกลามสู่ระยะเส้นเลือดรั่วที่รุนแรงกว่าและทำให้การมองเห็นบิดเบี้ยวอย่างชัดเจน การติดตามจอตาอย่างละเอียดช่วยให้ตรวจพบของเสียตั้งแต่เนิ่น ๆ และวางแผนป้องกันความรุนแรงได้

ระยะที่มีเส้นเลือดรั่ว

เป็นระยะที่อันตรายที่สุดของ AMD เพราะเส้นเลือดใหม่ที่งอกขึ้นมาเกิดความเปราะ บาง และรั่วง่าย ทำให้เลือดหรือของเหลวเข้าไปในชั้นจอประสาทตา ส่งผลให้ภาพบิดเบี้ยวทันที เช่น มองใบหน้าเบี้ยว เส้นตรงกลายเป็นคลื่น หรือเห็นจุดดำกลางภาพ หากเลือดออกมาก อาจต้องผ่าตัดล้างเลือดในวุ้นตา และหากไม่รักษา เสี่ยงตาบอดได้มากกว่า 50–60% ภายใน 4–5 ปี การฉีดยา Anti-VEGF เป็นวิธีหลักในการหยุดการรั่วและควบคุมโรคในระยะนี้ ซึ่งต้องทำต่อเนื่องไม่หยุดกลางคันเพื่อให้ผลดีที่สุด

อาการที่ควรรู้ และสัญญาณเตือนที่ไม่ควรมองข้าม

อาการของโรคจุดรับภาพเสื่อมในผู้สูงอายุอาจเริ่มจากสัญญาณเล็ก ๆ ที่หลายคนมองข้าม ทั้งที่จริงเป็นจุดเริ่มต้นของการเสื่อมของจอประสาทตา โดยเฉพาะเมื่อเข้าสู่ระยะเส้นเลือดรั่ว อาการจะเด่นชัดขึ้นและมองเห็นผิดรูปทันที หากพบอาการเหล่านี้ ควรรีบพบจักษุแพทย์เพื่อตรวจแบบละเอียดโดยเร็วที่สุด อาการเริ่มต้นที่พบได้บ่อย ได้แก่

มองเห็นภาพไม่คมชัด โดยเฉพาะบริเวณตรงกลาง
ต้องเพ่งหรือใช้แสงมากขึ้นเวลาทำกิจกรรม เช่น อ่านหนังสือ
ตัวหนังสือดูบิดเบี้ยว ขาดหาย หรืออ่านยากขึ้น
มองตัวเลขหรือเวลาในนาฬิกาผิดเพี้ยน เพราะภาพตรงกลางเริ่มมัว
เห็นสีเพี้ยนหรือเข้มน้อยลงกว่าปกติ
เส้นตรงกลายเป็นเส้นคดงอ มองอะไรก็เหมือนบิดเบี้ยว
ใบหน้าเบี้ยวหรือผิดรูป เช่น มองหน้าคนแล้วจมูกเอียง หน้าบิด
เห็นจุดดำกลางภาพ (Central shadow) บังพื้นที่สำคัญในการมอง
เห็นภาพเหมือนมีเงาหรือเป็นคลื่น
ตามัวลงรวดเร็วแบบกะทันหัน
มองหน้าตัวเองในกระจก ถ้า “หน้าเบี้ยว” หรือ “รูปร่างผิดรูป” ต้องรีบตรวจทันที

สาเหตุของโรคจุดรับภาพเสื่อม

โรคจุดรับภาพเสื่อมในผู้สูงอายุ เกิดจากหลายปัจจัยร่วมกัน ทั้งปัจจัยที่ควบคุมได้และควบคุมไม่ได้ โดยเฉพาะเมื่ออายุเพิ่มขึ้น เส้นเลือดที่หล่อเลี้ยงจอประสาทตาจะเสื่อมลง ส่งผลให้เซลล์รับภาพค่อย ๆ ทำงานลดลงและเกิดการสะสมของของเสียใต้จอประสาทตา ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของโรคนี้ ปัจจัยสำคัญที่ทำให้เสื่อมเร็วขึ้น ได้แก่

อายุ หลังอายุ 50 ปีขึ้นไป โอกาสเกิดโรคนี้จะเพิ่มขึ้นอย่างมาก เพราะเส้นเลือดและเซลล์รับภาพเสื่อมตามวัย เป็นปัจจัยสำคัญที่ควบคุมไม่ได้ และเป็นเหตุผลที่พบโรคนี้มากในผู้สูงอายุ
การสูบบุหรี่ เป็นปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้โรครุนแรงขึ้นอย่างชัดเจน เพราะทำให้เส้นเลือดเสื่อมเร็ว เพิ่มของเสียสะสม และลดการนำออกซิเจนไปเลี้ยงจอประสาทตา ผู้เชี่ยวชาญจึงเน้นให้เลิกบุหรี่เพื่อลดการเกิดและการลุกลามของโรคนี้โดยตรง
พันธุกรรม หากมีคนในครอบครัว เช่น พ่อแม่พี่น้อง เป็นโรคนี้ โอกาสเกิดในตัวผู้ป่วยจะสูงขึ้น เพราะโครงสร้างของเส้นเลือดและจอประสาทตาอาจมีความเปราะบางโดยกำเนิด
อาหารและโภชนาการ การบริโภคไขมันสูง ของหวานจัด หรือโปรตีนในปริมาณมากเกินไป ทำให้ระบบหล่อเลี้ยงดวงตาทำงานหนักและเพิ่มความเสี่ยงต่อการเสื่อมของจอประสาทตา ผู้เชี่ยวชาญแนะนำให้ทานอาหารครบ 5 หมู่ โดยเฉพาะผักหลายสี และควรหลีกเลี่ยงการกินผักชนิดเดิมซ้ำ ๆ เพื่อลดความเสี่ยงจากสารเคมีตกค้าง

โรคจุดรับภาพเสื่อมรักษาอย่างไร ?

การรักษา AMD ขึ้นอยู่กับระยะของโรค หากเป็นระยะแรกที่ยังไม่มีเส้นเลือดรั่ว แพทย์มักติดตามอาการ ควบคุมพฤติกรรมเสี่ยง และแนะนำการรับประทานอาหารที่ดีต่อสายตา แต่หากเข้าสู่ระยะเส้นเลือดรั่ว การรักษาหลักคือ การฉีดยา Anti-VEGF เข้าลูกตา เพื่อหยุดการรั่วของเส้นเลือดและป้องกันไม่ให้เลือดสะสมใต้จอประสาทตา การรักษานี้ต้องทำต่อเนื่องตามรอบการนัด เช่น เดือนละครั้งในช่วงแรก และค่อย ๆ ห่างขึ้นตามผลการตอบสนอง แพทย์จะประเมินด้วยเครื่องมือสแกนจอประสาทตาทุกครั้งก่อนตัดสินใจปรับแผนการรักษา การรักษาเร็วและต่อเนื่องเป็นหัวใจสำคัญของการรักษาโรคนี้

ต้องรักษานานแค่ไหน ?

โรคจุดรับภาพเสื่อมเป็นโรคเรื้อรัง การรักษามักต้องใช้เวลาหลายปี ผู้ป่วยส่วนใหญ่ตอบสนองต่อการรักษาและการมองเห็นดีขึ้นภายในไม่กี่เดือนแรก แต่ยังต้องติดตามอย่างสม่ำเสมอเพื่อป้องกันการกลับมาเป็นซ้ำ บางคนอาจต้องฉีดยาทุก 4-6 เดือน ไปตลอดชีวิต

อาหารที่ควรหลีกเลี่ยง/ลดปริมาณ

อาหารบางชนิดอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการเสื่อมของจอประสาทตา เช่น ของหวานจัด ไขมันสูง อาหารแป้ง และโปรตีนในปริมาณมากเกินไป โดยเฉพาะในผู้สูงอายุที่ระบบเผาผลาญทำงานช้าลง แนะนำให้ลดอาหารประเภทเนื้อย่าง สเต็ก หมูกระทะ หรืออาหารมันจัด ซึ่งทำให้เส้นเลือดเสื่อมเร็วขึ้น ควรเพิ่มผักหลากสี รับประทานหมุนเวียนหลายชนิดเพื่อลดความเสี่ยงสารเคมีตกค้างจากการทานผักชนิดเดิมซ้ำ ๆ “กินผักเยอะเป็นเรื่องดี แต่ต้องกินแบบหลากหลาย” เพราะเป็นวิธีที่ช่วยบำรุงจอประสาทตาได้ดีที่สุดในระยะยาว

โรคจุดรับภาพเสื่อมในผู้สูงอายุ เป็นโรคสำคัญที่ไม่ควรมองข้าม เพราะอาจนำไปสู่การสูญเสียการมองเห็นส่วนกลางได้อย่างถาวร หากได้รับการวินิจฉัยเร็วและรักษาตามนัดอย่างต่อเนื่อง ผู้ป่วยมีโอกาสรักษาการมองเห็นไว้ได้ใกล้เคียงปกติที่สุด นอกจากการรักษาโดยแพทย์แล้ว การปรับพฤติกรรม เช่น การเลิกบุหรี่ ควบคุมอาหาร และตรวจตาอย่างสม่ำเสมอ ก็ช่วยลดความเสี่ยงได้อย่างมาก