บุหรี่..เลิกได้ไม่ต้องรอ

บุหรี่..เลิกยากแต่เลิกได้

"การสูบบุหรี่"

เมื่อเจอผู้รับบริการที่สูบบุหรี่ ให้ทำการประเมิน stage of change เสมอ คือ การประเมิน "ความพร้อม" ในการเลิก ไม่ใช่ "ความอยาก" ในการเลิก และอีกเรื่องที่ต้องประเมิน คือ เหตุผลในการสูบบุหรี่ 

Stage of change  

1. Precontemplation ยังไม่คิดเลิกบุหรี่ และไม่เห็นปัญหา

2. Contemplation เริ่มเห็นโทษของการสูบบุหรี่ แต่ยังลังเลในการเลิก

3. Preparation ตั้งใจจะเลิกบุหรี่ในเร็ว ๆ นี้ และเริ่มเตรียมตัว

4. Action เริ่มลงมือเลิกบุหรี่แล้ว (แต่ยังไม่เกิน 6 เดือน)

5. Maintenance งดสูบได้ต่อเนื่องอย่างน้อย 6 เดือน 

เหตุผลในการสูบบุหรี่

1. ติดนิโคติน (nicotine dependence)

2. ความเคยชิน (behavior)

3. ผ่อนคลายความเครียด (stress reliever)

ยาที่ใช้บ่อยในการเลิกบุหรี่

1. Nicotine gum
ต้องไม่ลืมแนะนำวิธีใช้ที่ถูกต้อง โดยใช้ “Chew and park technique” คือเคี้ยวจนมีรสซ่า หยุดเคี้ยวแล้วพักหมากฝรั่งไว้ที่กระพุ้งแก้ม เมื่อรสซ่าหายจึงนำมาเคี้ยวใหม่ สลับไปเรื่อย ๆ จนกว่ารสชาติจะหมด

2. Nicotine patch
ต้องแนะนำให้ติดแผ่นแปะวันละ 1 ครั้ง บริเวณผิวหนังที่แห้ง สะอาด และไม่มีขน สลับตำแหน่งทุกวัน และไม่ควรติดซ้ำที่เดิมเพื่อลดการระคายเคืองผิวหนัง

3. Varenicline
ควรเริ่มยาก่อนวันเลิกบุหรี่ประมาณ 1 สัปดาห์ รับประทานหลังอาหารและดื่มน้ำตามมาก ๆ เพื่อลดอาการคลื่นไส้ และให้ใช้ต่อเนื่องตามระยะเวลาที่กำหนด

4. Bupropion
ควรเริ่มยาก่อนวันเลิกบุหรี่ 1–2 สัปดาห์ รับประทานช่วงเช้าและบ่าย หลีกเลี่ยงการรับประทานใกล้เวลานอนเพื่อลดอาการนอนไม่หลับ

5. Nortriptyline
เริ่มในขนาดต่ำและปรับเพิ่มตามอาการ ควรแนะนำให้รับประทานก่อนนอน เนื่องจากอาจทำให้ง่วงและมีอาการปากแห้ง

6. หญ้าดอกขาว
แนะนำให้ใช้ในช่วงที่มีอาการอยากบุหรี่ โดยชงดื่มหรืออมตามรูปแบบผลิตภัณฑ์ และควรใช้ร่วมกับการปรับพฤติกรรมเพื่อเพิ่มโอกาสเลิกบุหรี่สำเร็จ

นอกจากนี้ยังมียาตัวใหม่ ชื่อ "Cytisine" มีกลไกออกฤทธิ์แบบ partial alpha-4 beta-2 nicotinic acetylcholine receptor agonist ผลข้างเคียงที่พบได้ คือ คลื่นไส้ อาเจียน นอนไม่หลับ วิธีการให้คือ กินครั้งละ 2 เม็ด วันละ 3 เวลา พร้อมหรือไม่พร้อมอาหารก็ได้ ต่อเนื่องเป็นระยะเวลา 25 วัน 

Reference

1.  Liao JY, Chen PL, Yen CH, Chen YL, Lee CH. Transtheoretical model to predict the stages of changes in smoking cessation behavior among adolescents. Front Public Health. 2024;12:1399478.

2. Rollnick S, Miller WR, Butler CC. Motivational Interviewing in Health Care: Helping Patients Change Behavior. New York: Guilford Press; 2008

3. กรมสุขภาพจิต. แนวทางการบำบัดภาวะติดนิโคติน. กรุงเทพฯ: กระทรวงสาธารณสุข; 2015. Thai