ภาวะอ้วนและภาวะน้ำหนักตัวเกิน (obesity and overweight)

โดยทั่วไปในคนเอเชีย cut off สำหรับ overweight คือ BMI มากกว่าหรือเท่ากับ 23 % และ obesity คือ BMI มากกว่าหรือเท่ากับ 25 % ซึ่งในประเทศไทยพบได้ประมาณ 20-30 % ของประชากรและเป็นที่มาของการเกิดโรคร่วมต่าง ๆ เช่น MAFLD HT DLP OSA 

หลักการการรักษาภาวะอ้วนหรือภาวะน้ำหนักตัวเกิน

-  ความเป็น partnership กันระหว่างหมอกับคนไข้ หมายรวมถึงความเชื่อใจระหว่างกันซึ่งเป็นประเด็นสำคัญอย่างแรกที่ต้องคำนึงถึง

- อาหารแบบไหนดี Keto หรือ IF ?? คำตอบที่ง่ายที่สุด คือ กินให้น้อยลง (decrease calorie intake) และให้พิจารณาดู profile ของคนไข้ว่าเหมาะกับการกินอาหารแบบไหน เช่น คนที่มีไขมันสูงอยู่แล้วก็คงไม่เหมาะกับการกินอาหาร keto 

- ออกกำลังกายเพื่อลดน้ำหนัก ซึ่งรูปแบบที่ง่ายที่สุด คือ increase physical activity แต่หากไม่อยากลด calorie แนะนำให้ออกกำลังกายแบบ moderate intensity ทุกวันอย่างน้อย 45-60 นาที 

- อย่าลืมมองหาปัญหาด้านสุขภาพจิตในผู้รับบริการที่มีภาวะอ้วน เช่น ภาวะอ้วนอาจเกิดจากยาจิตเวชที่ผู้รับบริการกินอยู่หรืออาจจากตัวโรคอื่น ๆ ของเขาก็ได้

- พยายามเข้าใจชีวิต/กิจวัตรการกินของผู้รับบริการ อาจแนะนำให้คนไข้ทำ dietary diary 

- ประเมินความพร้อมในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมก่อนเสมอ 

- ติตตามคนไข้เป็นเวลาอย่างน้อย 1 ปี หลังลดน้ำหนักสำเร็จ

- การตั้งเป้าหมายของการลดน้ำหนัก มีความแตกต่างกันในแต่ละ guideline โดยรวมแล้วเป้าหมายระยะสั้น คือลดให้ได้ 2.5% ใน 1 เดือน และในระยะยาว คือลดให้ได้ 5 - 10 % แต่ในทางปฏิบัติ น้ำหนักที่ดีที่สุด คือ น้ำหนักที่ผู้รับบริการสามารถทำได้และสามารถมีชีวิตที่มีความสุข กินในสิ่งที่พออยากกินได้ 

- Bariatric surgery มีข้อบ่งชี้ในคนไข้ที่ BMI ≥ 40 kg/m2 และ BMI ≥ 35 kg/m2 ที่มีอย่างน้อยหนึ่ง severe weight-related condition 

ยาที่ใช้ในการลดน้ำหนัก มี 4 กลุ่ม ได้แก่ 

1. Orlistat 

2. Phenteramine-topiramate ER

3. Naltrexone-bupropion ER

4. GLP-1 agonist (semaglutide, liraglutide)

ยาส่วนใหญ่จะมี GI side effect เช่น อืดท้อง คลื่นไส้ อาเจียน 

References

1. Goda A, et al. Obesity and overweight in Asian people. Circ J. 2016;80(12):2425‑33.
2.  WHO Expert Consultation. Appropriate body-mass index for Asian populations and its implications for policy and intervention strategies. Lancet. 2004;363(9403):157‑63.
3. American Diabetes Association. 8. Obesity and weight management for the prevention and treatment of type 2 diabetes: Standards of Care in Diabetes—2025. Diabetes Care. 2025;48(Suppl 1):S167‑S183.
4. Handelsman Y, Wadden TA. A guideline‑directed approach to obesity treatment. Endocrinol Metab Clin North Am. 2024;53(4):881‑902.
5. World Health Organization. WHO guideline on GLP‑1 receptor agonists for weight management in adults. JAMA. 2024;332(5):e243567.