Digital amnesia
ภาวะหลงลืมที่ใกล้ตัวเรา ในยุคดิจิทัล
สภาวะที่สมองของมนุษย์เริ่มพึ่งพาเทคโนโลยีดิจิทัลในการช่วยจดจำข้อมูลต่าง ๆ มากขึ้น
ส่งผลให้สมองส่วนความจำของมนุษย์ทำงาน ลดลงและยังส่งผลให้ความสามารถในการรู้คิดด้านอื่น ๆ ทำงานลดลงตามไปด้วย
เกิดจากอะไรได้บ้าง
การพึ่งพาเทคโนโลยีมากเกินไปในชีวิตประจำวันเป็นสาเหตุของภาวะนี้ได้ เช่น
1. การใช้เทคโนโลยีดิจิทัลค้นหาข้อมูลอย่างเกินความจำเป็น
2. การใช้โทรศัพท์มือถือเพื่อติดตามสื่อ และเครือข่ายทางสังคม ต่าง ๆ อย่างต่อเนื่อง
3. การใช้ระบบนำทางจากดาวเทียม (GPS) ในเส้นทางที่เคยไป เป็นประจำ
4. การใช้โทรศัพท์มือถือ ปฏิทินออนไลน์ในการเก็บข้อมูลทุกอย่าง
5. การใช้ปัญญาประดิษฐ์ (AI) ในการทำงานแทน
การสืบค้นข้อมูลจากเทคโนโลยีดิจิทัลเป็นเหมือนการใช้ข้อมูลจากแหล่งเก็บข้อมูลภายนอกเป็นทางลัดช่วยให้เข้าถึงข้อมูลได้อย่างรวดเร็ว แต่ไม่ช่วยให้สมองส่วนความจำทำงานได้ดีขึ้น
ผลกระทบที่เกิดขึ้นได้
1. ความจำเกี่ยวกับเรื่องที่เพิ่งในเกิดระยะสั้น ลดลง
2. ใช้เวลาในการนึกข้อมูลนานขึ้นหรือนึกไม่ออก ซึ่งเป็นผลมาจากการใช้เทคโนโลยีดิจิทัลมากเกินไป หรือที่เรียกว่า “Google effect”
3. ทักษะการแก้ไขปัญหาต่าง ๆ ลดลง เพราะพึ่งพาเทคโนโลยีดิจิทัลมากเกินไป
4. เกิดความเครียดและวิตกกังวลหากไม่มีเทคโนโลยีอยู่ใกล้ตัว
5. ส่งผลต่อสมองส่วนความจำในระยะยาว
การป้องกันภาวะ Digital amnesia
1. หาข้อมูลจากช่องทางอื่นที่หลากหลายยิ่งขึ้น
2. ฝึกท่องจำเนื้อหาและรายละเอียดมากกว่าการจำ แบบผิวเผิน โดยใช้การเขียนเพื่อให้มีการบันทึกข้อมูล ลงในสมอง
3. ใช้เทคโนโลยีดิจิทัลเป็นตัวช่วยในการทำงาน แต่ไม่ใช้เพื่อทำแทนทั้งหมด
4. ลดระยะเวลาในการใช้เทคโนโลยีดิจิทัลลงเพื่อ แบ่งเวลามาทำกิจวัตรประจำวันอื่น ๆ
5. ออกกำลังกาย ฝึกสติ หรือใช้การหายใจเพื่อผ่อนคลายตัวเองสม่ำเสมอ
การทบทวนและการจำข้อมูลซ้ำ ๆ ช่วยเพิ่มความสามารถในจดจำข้อมูลได้แม่นยำยิ่งขึ้น ช่วยให้การเรียกใช้ข้อมูลที่บันทึกไว้ในสมองทำงานได้อย่างคล่องแคล่ว
เอกสารอ้างอิง
1. Kindersley, Dorling. How the brain works (สมองทำงานอย่างไร). วิญญู กิ่งหิรัญวัฒนา (ผู้แปล), พิมพ์ครั้งที่ 1: วารา พับลิชชิ่ง; 2563.
2. Lodha, P. Digital Amnesia: Are we headed towards anotheramnesia? Indian Journal of Mental Health, 6(1), 18; 2019.
3. Pearson, H. Are the Internet and AI affecting our memory?What the science says. https://www.nature.com/articles/d41586-
025-00292-z; 2025.
